काठमाडौँ । नेपालीहरूको प्रमुख चाड बडादसैँअन्तर्गत आज विजयादशमी पर्व देशभर श्रद्धा, भक्ति र उल्लासका साथ मनाइँदै छ। आश्विन शुक्ल दशमीका दिन मनाइने यस पर्वमा मान्यजनको हातबाट रातो टीका र जमरा ग्रहण गरी आशीर्वाद लिने परम्परा छ।

नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अनुसार आज बिहान ८ बजेर ४९ मिनेटमा विधिपूर्वक देवी विसर्जन गर्ने शुभ साइत रहेको छ। त्यस्तै, टीका ग्रहणका लागि बिहान १० बजेर २६ मिनेटको समय उत्तम साइतका रूपमा निर्धारण गरिएको छ।

समितिका अनुसार टीका लगाइदिने व्यक्ति पूर्वतर्फ र टीका लगाउने व्यक्ति पश्चिमतर्फ फर्किनुपर्छ। यसरी टीका लगाउँदा दुवै जनाको मुख आमनेसामने हुने धार्मिक मान्यता छ।

घटस्थापनाका दिन स्थापना गरिएको कलशको जल तथा विधिपूर्वक पूजा गरिएको जमरा विजयादशमीका दिन प्रसादका रूपमा ग्रहण गरिन्छ। घरका ज्येष्ठ सदस्य तथा मान्यजनबाट टीका र जमरा लगाई आशीर्वाद लिने चलन छ। यस अवसरमा परिवारका सदस्य, आफन्त र इष्टमित्र एकै ठाउँमा भेला भएर पर्व मनाउँछन्।

दुर्गा भवानीको विजयको स्मरण

धार्मिक मान्यताअनुसार विजयादशमीलाई देवी दुर्गाले महिषासुर नामक दानवमाथि विजय प्राप्त गरेको दिनका रूपमा मनाइन्छ। त्यस्तै, भगवान् श्रीरामले रावणमाथि विजय हासिल गरेको प्रसङ्ग पनि यस पर्वसँग जोडिएको छ। त्यसैले विजयादशमीलाई असत्यमाथि सत्य र अधर्ममाथि धर्मको विजयको प्रतीक मानिन्छ।

मार्कण्डेय पुराणअन्तर्गतको ‘देवीमाहात्म्य’ मा देवी दुर्गाको महिमा र दानवी शक्तिमाथिको विजयको वर्णन गरिएको छ। नवरात्रभर देवीका विभिन्न स्वरूपको पूजा आराधना गरेपछि दशमीका दिन टीका र जमरा ग्रहण गरी आशीर्वाद लिने परम्परा रहिआएको छ।

रातो टीका र जमराको धार्मिक महत्त्व

दसैँमा लगाइने रातो टीकालाई शक्ति, विजय, सौभाग्य र मङ्गलको प्रतीक मानिन्छ। त्यसैगरी, जमराले उर्वरता, जीवनशक्ति र समृद्धिको सङ्केत गर्छ। धार्मिक विधिअनुसार देवीलाई अर्पण गरिएका टीका, जमरा र प्रसाद ग्रहण गर्दा सुख, शान्ति र समृद्धि प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ।

विजयादशमीमा मान्यजनबाट टीका ग्रहण गर्दा दीर्घायु, आरोग्य, सुख, समृद्धि र सफलताको कामना गर्दै आशीर्वाद दिने चलन छ। यस अवसरमा संस्कृतका विभिन्न श्लोकमार्फत आयु, ऐश्वर्य, बल, बुद्धि, कीर्ति र धर्मपरायणताको कामना गरिन्छ।

परिवार र समाजलाई जोड्ने पर्व

विजयादशमी धार्मिक आस्थासँगै पारिवारिक एकता र सामाजिक सद्भावको पर्व पनि हो। रोजगारी, अध्ययन तथा विभिन्न कारणले घरबाट टाढा रहेका परिवारका सदस्यहरू दसैँमा घर फर्कने गर्छन्। यसले परिवारका सदस्यबीच भेटघाट, आत्मीयता र सम्बन्धलाई थप बलियो बनाउँछ।

मान्यजनबाट आशीर्वाद लिने, आफन्तसँग भेटघाट गर्ने र आपसी मनमुटाव बिर्सेर सम्बन्ध सुधार्ने अवसरका रूपमा पनि दसैँलाई लिइन्छ। टीका र जमरासँगै दिइने आशीर्वादले नयाँ आशा, आत्मविश्वास र सकारात्मक सोचको सन्देश दिन्छ।

विजयादशमीले सत्य, सदाचार, सहिष्णुता र आपसी सद्भावको मार्गमा अघि बढ्न प्रेरणा दिने विश्वास गरिन्छ। यही विश्वास र परम्परालाई आत्मसात् गर्दै नेपालीहरूले आज हर्षोल्लासका साथ दसैँको मुख्य दिन मनाइरहेका छन्।

दसैँमा दिइने परम्परागत आशीर्वाद

विजयादशमीमा टीका लगाउँदा दीर्घायु, ऐश्वर्य, बल, बुद्धि, दानशीलता र कीर्तिको कामना गर्दै विभिन्न संस्कृत श्लोक वाचन गर्ने परम्परा छ। तीमध्ये प्रचलित आशीर्वादको एक श्लोक यस्तो छ :

ॐ आयुर्द्रोणसुते श्रियं दशरथे शत्रुक्षयं राघवे।
ऐश्वर्यं नहुषे गतिश्च पवने मानं च दुर्योधने॥
दानं सूर्यसुते बलं हलधरे सत्यं च कुन्तीसुते।
विज्ञानं विदुरे भवन्तु भवतां कीर्तिश्च नारायणे॥

यस श्लोकमार्फत अश्वत्थामाको जस्तो आयु, राजा दशरथको जस्तो समृद्धि, भगवान् श्रीरामको जस्तो शत्रुमाथि विजय, राजा नहुषको जस्तो ऐश्वर्य, पवनको जस्तो गति, दानवीर कर्णको जस्तो दानशीलता, बलरामको जस्तो बल, युधिष्ठिरको जस्तो सत्यनिष्ठा, विदुरको जस्तो ज्ञान र भगवान् नारायणको जस्तो कीर्ति प्राप्त होस् भन्ने कामना गरिन्छ।

त्यस्तै, देवी दुर्गाको स्तुतिमा भनिएको छ :

सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके।
शरण्ये त्र्यम्बके गौरि नारायणि नमोऽस्तुते॥

यसको भावार्थ सबै मङ्गलमध्ये श्रेष्ठ, कल्याणकारी, सबै उद्देश्य पूरा गरिदिने, शरणागतको रक्षा गर्ने त्रिनेत्रधारी गौरीस्वरूपिणी नारायणी देवीलाई नमन गर्नु हो।

विजयादशमीमा दिइने यस्ता आशीर्वादले जीवनमा सुख, शान्ति, समृद्धि र कल्याणको कामना गर्छन्। धार्मिक आस्था, पारिवारिक आत्मीयता र सामाजिक सद्भावको सन्देश बोकेको विजयादशमी नेपाली समाजमा विशेष महत्त्वका साथ मनाइँदै आएको छ।