ललितपुर । ललितपुर महानगरपालिका वडा नं. २१, खोकनामा अवस्थित ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको खोकनाको रुद्रायणी मन्दिरको पुनर्निर्माण सम्पन्न भएको छ। पुनर्निर्माण सम्पन्न भएपछि आइतबार रुद्रायणी देवीको मूर्ति मन्दिरमा पुनः प्रतिष्ठापन गरिएको छ।
२०७२ सालको विनाशकारी भूकम्पबाट क्षतिग्रस्त भएको मन्दिरलाई २०७७ सालमा भत्काएर पुनर्निर्माण थालिएको थियो। पुनर्निर्माण सम्पन्न भएसँगै मन्दिरमा रुद्रायणी देवीको मूर्ति प्रतिष्ठापन गरिएको हो। यससँगै खोकनाको धार्मिक तथा सांस्कृतिक जीवनसँग गहिरो सम्बन्ध राख्ने ऐतिहासिक सम्पदाले नयाँ स्वरूप पाएको छ।
मन्दिरको पुनर्निर्माणमा पाँच करोड १३ लाख रुपैयाँ खर्च भएको ललितपुर महानगरपालिका–२१ का वडाध्यक्ष रविन्द्र महर्जनले जानकारी दिए। उनका अनुसार मन्दिर पुनर्निर्माणका लागि वडा नं। २१ ले २० लाख रुपैयाँ सहयोग गरेको थियो।
खोकना आफ्नै मौलिक नेवारी संस्कृति, परम्परागत बस्ती, स्थानीय कला र वास्तुकलाका लागि परिचित ऐतिहासिक बस्ती हो। यहाँका जात्रा, पर्व, धार्मिक परम्परा र सम्पदाले यस क्षेत्रको विशिष्ट सांस्कृतिक पहिचान स्थापित गरेका छन्। रुद्रायणी मन्दिर पनि खोकनाको धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक परम्परा र सामुदायिक पहिचानसँग जोडिएको महत्त्वपूर्ण सम्पदा हो।
मन्दिरको पुनर्निर्माणले भूकम्पबाट क्षतिग्रस्त ऐतिहासिक सम्पदाको संरक्षणसँगै खोकनाको मौलिक पहिचान जोगाउन योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ। परम्परागत वास्तुकला र सांस्कृतिक विशेषता बोकेका यस्ता सम्पदाको संरक्षणले नयाँ पुस्तालाई आफ्नो इतिहास, संस्कृति र परम्पराबारे जानकारी गराउनसमेत मद्दत पुग्ने विश्वास गरिएको छ।
ललितपुर महानगरपालिकाका प्रमुख चिरीबाबु महर्जनले रुद्रायणी मन्दिरको पुनर्निर्माणले खोकनाको सांस्कृतिक पहिचान संरक्षण गर्न र परम्परागत वास्तुकलालाई निरन्तरता दिन योगदान पुर्याएको बताए।
ऐतिहासिक सम्पदाको संरक्षणलाई भौतिक संरचनाको पुनर्निर्माणमा मात्र सीमित गर्न नहुने उल्लेख गर्दै प्रमुख महर्जनले यससँग जोडिएको इतिहास, संस्कृति, परम्परा र सामुदायिक पहिचानको संरक्षण पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहेको बताए। उनका अनुसार सम्पदाको मौलिकता जोगाउँदै पुनर्निर्माण गर्नु भावी पुस्ताका लागि ऐतिहासिक धरोहर हस्तान्तरण गर्ने महत्त्वपूर्ण कार्य हो।
त्यस्तै, महानगरपालिका–२१ का वडाध्यक्ष महर्जनले रुद्रायणी मन्दिरको पुनर्निर्माण सम्पन्न हुनुलाई खोकनाको सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणका दृष्टिले महत्त्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा लिएको बताए। मन्दिर पुनर्निर्माणले स्थानीय बासिन्दाको धार्मिक आस्थालाई थप मजबुत बनाउनुका साथै खोकनाको ऐतिहासिक महत्त्व उजागर गर्ने उनको भनाइ छ।
२०७२ सालको भूकम्पले नेपालका विभिन्न ऐतिहासिक तथा धार्मिक सम्पदामा ठूलो क्षति पुर्याएको थियो। त्यसयता क्षतिग्रस्त सम्पदाको पुनर्निर्माण र संरक्षणका प्रयास हुँदै आएका छन्। रुद्रायणी मन्दिरको पुनर्निर्माण पनि त्यही प्रयासको एउटा महत्त्वपूर्ण हिस्सा हो।
मन्दिरको पुनर्निर्माण र देवीको मूर्ति पुनः प्रतिष्ठापनसँगै खोकनाको धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्पराले निरन्तरता पाउने अपेक्षा गरिएको छ। स्थानीय सम्पदाको संरक्षण, परम्परागत वास्तुकलाको जगेर्ना र सांस्कृतिक पहिचानको प्रवर्द्धनका दृष्टिले मन्दिर पुनर्निर्माणलाई महत्त्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ।
